ماهواره و تاثیرات فرهنگی، اجتماعی و سیاسی آن

شبکه‌های تلویزیونی ماهواره‌ای می‌توانند به لحاظ فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و حتی علمی تأثیرات زیادی بر روی جامعه بگذارند که یکی از راه‌های مقابله با این تأثیرات، ارتقای سطح سواد رسانه‌ای و آگاهی از اهداف و سیاست‌های تبلیغ این شبکه‌ها است.
حجت نوروزی*
دولت‌های مختلف سعی می‌کنند تا برای اداره کشور خودشان از سیاست‌گذاری‌های سیاسی و اجتماعی و فرهنگی و اقتصادی خاصی استفاده کنند و رسانه‌ها و از جمله تلویزیون از جمله ابزارهای اجرای این سیاست‌ها هستند و تاثیر زیادی بر حوزه‌های مذکور دارند، به همین دلیل رسانه‌های خارجی به نوعی در این سیاست‌گذاری‌ها دخالت می‌کنند.
ماهواره یکی از این ابزارها است که با فراتر رفتن از مرزهای دولت‌های ملّی در سطح بین‌المللی و جهانی برنامه پخش می‌کنند و توانایی تأثیرگذاری در مسائل داخلی کشورهای دیگر را دارند.
کشورهایی مانند ایران دارای چارچوب‌های ارزشی و سنت‌های فرهنگی خاصی هستند که این اعتقادات و ارزش‌ها در مواردی با ارزش‌های غربی در تناقض قرار دارد لذا کشورهای غربی و خصوصاً آمریکا در سالیان گذشته سعی کرده‌اند تا با استفاده از تولیدات فرهنگی و بخصوص تولید برنامه‌های تلویزیونی و رواج استفاده از ماهواره، باعث تغییر فرهنگی مطلوب به خود در ایران شوند که در ایران از این موضوع به عنوان تهاجم فرهنگی یاد می‌شود.
در سالیان گذشته برای جلوگیری از این تهاجم فرهنگی، استفاده از ماهواره و شبکه‌های ماهواره‌ای محدود و ممنوع شده بود و جمهوری اسلامی سعی کرده است تا با ممنوعیت از یک‌طرف و ارائه برنامه‌های جایگزین در صداوسیما با این پدیده مقابله کند اما به نظر می‌رسد که به دلیل ارزان شدن و کوچک شدن تجهیزات گیرنده شبکه‌های ماهواره‌ای، ممنوعیت استفاده از شبکه‌های ماهواره‌ای تضعیف شده است و این ممنوعیت نه از طرف مردم رعایت می‌شود و نه از طرف حکومت به قرار گذشته سفت و سخت دنبال می‌شود.
سیاست‌های اخیر برای مقابله با تهاجم فرهنگی کمتر مبتنی بر ممنوعیت و بیشتر مبتنی بر فرهنگ‌سازی بوده است با این وجود ما نباید از اثرات ماهواره بر روی فرهنگ و ارزش‌های اجتماعی و حتی تغییرات سیاسی و اقتصادی غافل شویم و یکی از مهمترین نمونه‌های این اثرات، رواج شبکه‌های فیلم و سریال است.
شبکه‌هایی از قبیل «فارسی وان» و «جم‌تی‌وی»، مثال‌هایی هستند که در دوره‌های خاصی مورد توجه مردم و مخاطبان قرار گرفته‌اند، این شبکه‌ها سعی می‌کنند تا سریال‌هایی را با محتوای غیراخلاقی و مبتذل و در تضاد با ارزش‌های خانوادگی پخش کنند.
سریال‌ها و فیلم‌های این کانال‌ها معمولاً از ساخته‌های کشورهای آمریکای لاتین و ترکیه انتخاب می‌شوند و نمونه‌هایی از محتوای فاقد چارچوب اصولی هستند و با استفاده از رواج روایت‌های پر از پیچ و خم و درگیری و موضوعات جذاب، مخاطبان را جذب می‌کنند و در خلال این روایت‌ها موارد غیراخلاقی و متضاد با ارزش‌های خانواده گنجانده می‌شود که به مرور زمان، ذهنیت افراد را نسبت به روابط سالم تحت تأثیر قرار می‌دهد.
در مقابل این رویکرد به پخش سریال‌های ترکی و آمریکای لاتین، پخش سریال‌های آمریکای شمالی و هالیوودی بسیار کم شده است زیرا امروزه در کشورهای اروپای غربی و آمریکای شمالی گرایش به خانواده بیشتر شده است و بیشتر سریال‌ها دارای محتوایی هستند که روابط داخل خانواده را تقویت می‌کنند و نکته قابل توجه اینجاست در حالی که در این کشورها به نوعی بازگشت به دین‌مداری و خانواده‌محوری را شاهد هستیم اما شبکه‌های ماهواره‌ای به صورتی منسجم سعی می‌کند این ارزش‌ها را در کشور ایران مورد هدف قرار دهند و برای این کار از سریال‌های آمریکای لاتین و ترکیه استفاده می کنند.
البته اثرات ماهواره تنها به اثرات فرهنگی محدود نمی‌شود و امروزه تعداد کانال‌هایی که به زبان فارسی مسیحیت و یا وهابیت را تبلیغ می‌کنند، زیاد شده است و ایجاد اختلاف بین مسلمانان شیعه و سنی یکی از مهمترین اهداف این شبکه‌ها بوده است که با ظهور گروه‌های افراطی مانند وهابیت و داعش تا حدودی در این مورد موفق شدند و جهان اسلام را با گرفتاری‌های زیادی مواجه کرده‌اند و شبکه‌های خبری نیز سعی می‌کنند تا در سیاست داخلی مداخله کنند و مردم را نسبت به دولت و حکومت ناراضی کنند و از طرفی دیگر با ارائه اخبار و تحلیل‌های مختلف سیاسی و اقتصادی سعی می‌کنند تا در بازار و اقتصاد نیز مداخله کنند.
امروزه تصویری که رسانه‌ها از امنیت داخلی و بازار یک کشور نشان می‌دهند تأثیر زیادی بر روی جذب سرمایه‌های خارجی و رونق بازرگانی دارد بنابراین شبکه‌های تلویزیونی ماهواره‌ای می‌توانند به لحاظ فرهنگی، اجتماعی، سیاسی و اقتصادی و حتی علمی تأثیرات زیادی بر روی جامعه بگذارند که یکی از راه‌های مقابله با این تأثیرات، ارتقای سطح سواد رسانه‌ای و آگاهی از اهداف و سیاست‌های تبلیغ این شبکه‌ها است.
هدف از ارتقای سطح سواد رسانه‌ای این است که تعهد مخاطب تلویزیونی معمولی و ساده که مخاطب آیینی نامیده می‌شود به یک مخاطب فعال و چیره‌دست تبدیل شود و بتواند اخبار و حتی تصاویر هدفدار و جعلی را از موارد صحیح و بی‌طرفانه تشخیص دهد.
*خبرنگار
نظرات ارسال نظر